Impact ontstaat door verbinding: lessen uit het jaarlijkse seminar van het Energie Lab Zuidoost
Wat is er eigenlijk nodig om impact te maken in een buurt, en wie bepaalt wat dat precies inhoudt? Tijdens het jaarlijkse seminar van het Energie Lab Zuidoost kwamen meer dan honderd onderzoekers, beleidsmakers, bewoners en mensen uit de praktijk bijeen om zich te buigen over deze vragen.
In de keynote-lezing, lab presentaties en gesprekken komt steeds één conclusie naar voren: impact is niet het resultaat van opeenvolgende acties, maar van interactie tussen mensen.
Impact interpreteren
Een veelvoorkomende aanname bij het begrijpen van impact is dat deze kan kan worden toegeschreven aan één enkele actor: een project, een interventie, een persoon. Keynote-spreker Theo Niessen benadrukte echter een relationeel begrip van impact, in plaats van een lineair begrip: “de basis voor het creëren van impact is interactie”. Het gaat niet alleen om wat er wordt geïnitieerd, maar ook om hoe anderen ermee omgaan – of het verder wordt gedeeld of vertaald naar actie – en hoe het resoneert, evolueert en verbanden legt tussen verschillende contexten.
Dit zorgt ook voor een herverdeling van verantwoordelijkheid.In plaats van te focussen op het optimaliseren van individuele bijdragen, verschuift de nadruk naar het creëren van de omstandigheden waarin interactie kan plaatsvinden: ruimte voor dialoog, openheid voor meerdere perspectieven en het toestaan van aanpassingen in de loop van de tijd. Impact wordt cumulatief, opgebouwd door vele kleine momenten in plaats van één enkele beslissende actie.
Een lerende alliantie in de energietransitie
De energietransitie in Amsterdam Zuidoost is complex. Samen komen infractructuur, sociale aspecten, bestuur en de praktijk. Geen enkele actor kan dit alleen. Maike Simmes (AMS Institute) en Annoesjka Nienhuis (Gemeente Amsterdam) leiden het Energie Lab Zuidoost en waren host van het seminar. Zij benadrukten dat het platform bewoners, onderzoekers, overheid en marktpartijen samenbrengt in living labs die onderzoek direct koppelen aan de praktijk. Een gezamenlijk manifest vormt de basis voor onderzoekers en verplicht hen om tastbare waarde voor de buurt te genereren, voort te bouwen op eerdere inspanningen en iets terug te geven aan de gemeenschap.
Deze living labs bevinden zich op het snijvlak van diverse uitdagingen. De energietransitie is nauw verweven met andere ruimtelijke en maatschappelijke vraagstukken, variërend van circulair bouwen tot klimaatadaptatie. Om deze onderlinge afhankelijkheden aan te pakken, is vanaf het begin een geïntegreerde aanpak nodig, waarbij technische, maatschappelijke en institutionele perspectieven op elkaar worden afgestemd in plaats van afzonderlijk te worden gecombineerd. Dit komt tot uiting in de uitbreiding van de thematische focus van ELZO, waarbij circulair bouwen en klimaatadaptatie in de living labs zijn opgenomen. Op termijn zal deze veelzijdige, interdisciplinaire aanpak niet alleen kennis opleveren, maar ook een netwerk van langetermijneffecten creëren dat nodig is voor een bredere opschaling van interventies.
Van pilot naar beleid: verschillende perspectieven
Als onderdeel van het seminarprogramma leidde Zwanet van Lubek (AMS Institute) een paneldiscussie met Vincent de Kom (Gemeente Amsterdam), Ellen Nieuweboer (Gemeente Amsterdam) en Robert Geerlings (Beyond Bims). Tijdens deze discussie werd onderzocht hoe impact in de wijk wordt gerealiseerd, welke uitdagingen dit met zich meebrengt en wat hun visie is op toekomstige kansen.
Een belangrijk inzicht is het betrekken van belanghebbenden vanaf het allereerste begin. Oplossingen kunnen niet in silo’s worden ontwikkeld en later worden gecombineerd; ze moeten in een vroeg stadium worden gecoördineerd, waarbij alle relevante actoren betrokken zijn. Zonder dit wordt de implementatie aanzienlijk moeilijker.
Dit vereist ook een verandering in mentaliteit. Interdisciplinair en sectoroverschrijdend werken vraagt om openheid, flexibiliteit en de bereidheid om je aan te passen. Voortdurende interactie is essentieel: de energietransitie vereist meer dan een eenmalige afstemming.
Samenwerking is geen eenmalige afstemming, maar een voortdurend proces. Het is afhankelijk van regelmatige interactie, duidelijke afspraken en het vermogen om gaandeweg bij te sturen. Interdisciplinair en sectoroverschrijdend werken vereist bovendien een specifieke mentaliteit: een combinatie van toewijding en openheid, waarbij actief naar verschillende perspectieven wordt gezocht.
Conclusie: impact is een gezamenlijke inspanning
Tijdens het seminar onstond een gemeenschappelijke visie. Impact is een proces dat zich in de loop van de tijd ontwikkelt, via relaties tussen mensen. Het is afhankelijk van interactie in plaats van individueel handelen, van samenwerkingsverbanden in plaats van geïsoleerde inspanningen, en van voortdurende betrokkenheid in plaats van eenmalige interventies.
Het Energie Lab Zuidoost streeft er niet naar de enige motor van impact te zijn, maar wil het ecosysteem zijn waarin impact kan ontstaan. Lableiders en deelnemers onderstreepten het belang ervan als een ruimte die belanghebbenden met elkaar verbindt en sterk, praktijkgericht onderzoek verankert in de praktijk.
Dankwoord
Het seminar vond plaats bij OBA Next in het hart van Amsterdam Zuidoost: een bibliotheek die is omgevormd tot een plek voor verbinding in plaats van een verzameling, en een passende omgeving voor een gesprek waarin samen leren en samenwerken centraal stonden. Het Energie Lab Zuidoost wil iedereen bedanken die actief heeft bijgedragen aan het seminar:
- OBA Next Lab Kraaiennest – Brian Brian Olensky, Nassima Samir, Aniel Nazarali, George O. Janssen en de OBA-gidsen, voor het ter beschikking stellen en ondersteunen van de ruimte.
- Maike Simmes (AMS Institute) en Annoesjka Nienhuis (Gemeente Amsterdam) voor het verbinden van de perspectieven tijdens het seminar.
- Theo Niessen (Fontys Hogeschool) voor de keynote over impact in praktijkgericht onderzoek.
- Labtrekkers van ELZO – Else Veldman, Dorus Stokhof, Gerard Roemers, Bas Horsting, Imrat Verhoeven, Stan Majoor, Renee Swinkels, Gerben Mol – voor het leiden van verdiepingssessies over de vier thema’s van Energie Lab Zuidoost: Rechtvaardige Energietransitie, Duurzame Energiesystemen, Circulair Gebouwde Omgeving en Klimaatadaptatie.
- Ellen Nieuweboer, Robert Geerlings en Vincent de Kom voor hun waardevolle inzichten tijdens de paneldiscussie, en Zwanet van Lubek voor het modereren ervan.
- Else Ferf Jentink en John Grin voor het delen van hun verhalen en reflecties.
ELZO bedankt ook haar structurele partners voor hun voortdurende samenwerking: buurtorganisaties !WOON, EGK Centre, Groene Hub, Mama Florijn en anderen (te veel om hier op te noemen); woningcorporaties Ymere, Rochdale, Eigen Haard, Stadgenoot, Lieven de Key; en buurtpartners Energietransitiecomissie Geerdinkhof, ECHO, Johan Cruijff ArenA, Hart voor de K-buurt, OBA Next Lab, Zuid Oost Future Makers en vele anderen.
En, last but not least: iedereen die aan het seminar heeft deelgenomen. Jullie betrokkenheid bracht de thema’s van het Energie Lab Zuidoost tot leven en maakte dit seminar over samenwerking en impact mogelijk.